“Mikromobilite” terimi son yıllarda medyada karşımıza sıklıkla çıkmaktadır .
Mikro: “küçük” , mobilite :hareketlilik anlamında olup birleşik sözcüktür. Yani gücü düşük araçlarla yapılan kısa mesafe yolculukları tanımlamaktadır. Genellikle elektrikli 2 tekerli scooter (e-skuter) Elektrikli scooterların Türkçeye bingit, basgit, ittirgit vb. olarak tanımlandı ama son olarak e-skuter dendi.

Aslında biz bunların ilk atalarına “tornet” derdik ve çocukluk döneminde binerdik.. Bilyeden tekerlek ve tahtadan kasa ile yapılırdı. Konumuza dönersek mikromobilite araçlarla kısa mesafe hareketlilik olarak dilimize aşağı yukarı çevirebilir . Bu kısa mesafe 5-7 kilometrelik çapta bir çember içerisinde hareket olarak tanımlanmakta olup bu ulaşım gelecekte büyük şehirlerin trafik sorununu çözme adına ve karbon salınımın azaltmada umut vaad etmektedir.
Mikromobilite araçlarından en bilinen elektrikli scooter Amerika/Avrupa ülkelerinde kullanımı yaygın olup temel amaç metro ve raylı sistemler arasında entegrasyonu sağlamak ya da bunların olmadığı lokasyanlarda hizmet vermek. Yani 15 dakikada istediğin yerde ol modelinin bi parçası olmak.

Ulaştırma Bakanımız Adil Karaismailoğlu da bu modeli İstanbul ‘da oluşturacağız derken niyeti buydu ve bunun için birde fon kurdu ve “ARGE” merkezi oluşturdu. Dünya çapında paylaşımlı kullanan 4.6 milyon e-skuter sayısının 2024’e kadar 6 katına çıkacağı tahmin edildiğine işaret edilirken, dünyada yıllık 1,7 milyar ton karbon salınımının mikro hareketlilik (mikromobilite) araçları ile azaltılmasının beklendiğine dikkat çekilmiş. Ayrıca TCDD, yolcularının kullanımı için e-skuter işini ucundan girdi. Kaynakların aktardığı kadarıyla “Çuf Çuf” adıyla medyaya yansıyan projenin özel e-skuter şirketleriyle rekabet etmek gibi bir amacı yok. Sadece istasyon ve istasyon çevresinde çalışması planlanmakta ve an itibariyle çalışmaya başlamıştır..

Ülkemizde ilk kurulan hani vapurdan simit attığımız bir deniz kuşu (M+) adıyla ünlenen mikromobilite girişimi pervasızca hukuki temeli olmadan 3 yıl çalıştı ve bir sürü hatta bazısı ölümlü kazalara maalesef imza attı . Hukuken büyük mağduriyetler oluştu. Daha sonra bir kaç adet daha benzer girişim kuruldu….
Ufukta önümüzdeki ay bununla ilgili yönetmelik çıkacak ve statü kazanacaklar…
Yönetmelikte azâmi hızları, biniş şekilleri ,sürecekleri yerler gibi detaylar netleşecek. Basında bu yönetmelikle ilgili,

*  E-skuter için azami hız sınırının saatte 18/20 km olarak belirlenmesi.
* E-skuter ‘ların otoyol, şehirlerarası yollar ve azami hız sınırı 50 km/saat üzerinde olan karayollarında da kullanılmaması yönelik limitleme.
* Birden fazla kişinin e-skuter’ı aynı anda kullanmasının engellenmesi.
* E-skuter ‘da kişisel eşya harici, eşya taşınamaması.
* Yayaları ve dezavantajlı grupları (engelli/yaşlı) tehlikeye sokmayacak şekilde kullanılması.
* Her şehirde toplu taşıma araçları ile entegre olacak şekilde kullanım planlaması yapılması.
* Kask, dizlik, reflektör ve ceket gibi koruyucu ekipman kullanımı teşvik edilmesi.
* E-Skuter’ların belirli bölgelere yığılmalarının önüne geçilmesi.
* Çağrı merkezi/ mobil uygulamalar üzerinden kullanıcılara destek sağlanması.
* Kamu nizamını bozmayacak, görüntü kirliliği oluşturmayacak şekilde kullanımın sağlanması.
* Belediyenin tahsis edeceği park alanlarında işgaliye bedeli karşılığında bırakılması ve uluorta direklere bağlanarak kaldırımları yayalar aleyhine olumsuzluğa sebebiyet vermemesi gibi bazı konular basına yansıdı…

Taksi sektörü bu çıkacak yeni yönetmeliğe tüm dikkatini çevirmelidir. Yönetmelik çıkarken keşke İTEO’nun da görüşü alınmalıydı ama olmadı…. Şahsi kanaatim çıkacak yönetmelikte işgaliye bedelleri komik olmamalı ve kurulu sermaye en az 10 milyon TL ,yıllık araç başı lisans ücreti ve araç sayı kotası(tahdit) olmalıdır. Asla bu girişimde araçlar 3-4 tekere bir oldubittiyle geçmemeli , park yerleri engellilere ve yayalara uyumlu ve sayıları makul olmalıdır.

Gelelim temelde karşı olmadığımız bu mesele tek boyutta değil çoklu boyutta mütalaa edildiğinde mikromobilitenin taksi sektörüne etkilerinde iki önemli hususta olduğu gerçeğidir. Birincisi taksinin mevcut iş potansiyeli açısından yüzde altmışını içeren kısa mesafe yolculukların kısmen olumsuz yönde etkileneceği ikincisi ise yakın gelecekte iki tekerlekle sınırlı kalmayıp üç ve dört tekere oldu bittiyle geçme riskidir (bizce asla dönüşmemelidir)
Bu iki tehdite karşı İBB, İTEO ve Ulaştırma Bakanlığı taksi esnafının korunması ve haksız rekabeti engelleyecek önlemler alınması noktasında kafa yormalıdır…..
Meselâ Bakan beyin ifadesi ile böyle bir yatırım için gereken 500 bin lira sermaye ve bin tane e-skuter için öngörülen masraf yaklaşık bir taksinin kurulum ücretiyle aynı olup üstüne üstlük şoför maliyeti, yakıt maliyeti nerdeyse sıfır olduğu hesaba katıldığında ve bin araçla kısa mesafe taşıma işi yapması tehdidin sınırlarını ortaya koymada sanırım bir fikir verebilir. Bu tip bir girişim karşısında taksi kendini nasıl koruyacak ?.. Devlet esnafı korumakla mükellef olduğu Anayasada ve Kanunlarda öngürüldüğüne göre Devletimize güvenip neticeyi ve gelişmeleri bekleyip göreceğiz…..

Huzurla esenlikle kalın daima…

Yasin KALENDER

Taksi Esnafı

1-Öncelikle şayet ortalama bir hukuk devleti isek bu 6000 taksinin 1000 adetinin “Dönüşüm ” adı altında başka modlardan taksi yapılmasının hukuki bir dayanağı olmadığını bir kez daha hatırlatalım. Zirâ 5216 (kanun) ve 26199 (yönetmelik) göre UKOME sadece şehrin ihtiyâcı olan taksi sayısını belirler ve akâbinde halâ
amir-hüküm olan 10553/86 göre kapalı zarf usulü ihale ile şoföre verebilir. Herhangi bir yönetmelikte ya da kanunda taksi dışı herhangi bir moddaki taşıma unsurunu “res’en’ taksi yapılabilmesi ilgili hiçbir bir hüküm yoktur… Şahşi ikbal ,oy ya da rânt veya işgüzârlık adına üç maymunu oynayarak (İSTESOB ve İTEO) eğer buna duyarsız kalınırsa ; “Ukome ” yarın teknik olarak hiçbir farkı olmayan “diğer minübüsleri hattâ servis araçlarını” da taksiye dönüştürdüğünde söyleyecek sözünüz olamaz….

Dönüşüm ile ilgili Bordo C ve M plakaların ihalesiz T plakaya dönüşümü ile ilgili THD tarafından açılan dava halen devam etmektedir Ayrıca oluşan kamu zararı nedeniyle sayıştaya da şikayet edilmiştir…Mamafih hâlihazırda 5000 adet sözde taksi ihtiyacını belirleyen bilimsel bir rapor da yoktur ortada. Sadece yapılan yandaş anketler ve önceki dönem Ukome üyelerinin temennileri bulunmaktadır.

Sadece zirve saatlerindeki artmış taksi talebi ise trafik konjesyonuna bağlı olup sayı artımı sorunu çözmek bir yana daha da derinleştirecektir.
Trafik konjesyonu çözüldüğünde ve iyi işleyen bir aplikasyon kurulduğunda ve doğru bir ücretlendirme(zamana bağlı dinamik taksimetre) ile sorunlar büyük ölçüde çözülecektir.
Hele metro ,raylı sistemler ve mikromobilite (scooter) geliştikçe gelecek 10 yılda taksi enflasyonu aşikârdır.

İTEO’nun İstanbul teknik Üniversite raporunda da düşük verimlilik ortaya çıkmış ve verimlilik yüzde 50-55 oranına çıktığında yaklaşık fazladan 7000 taksi etkisi oluşturacağı raporlanmıştır.
Ancak “1000 adet Vito-Taksi gündemde olabilir lâkin bu başka bir konu ve daha sonra tekrar tartışırız……

2-İBB uhdesinde olacak yeni 5000 taksinin diğer gerekçelerinden. biri olan Taksi şoförünün özlük hakları ile mağduriyet olup bunun büyük bir bölümü Otocenter’daki kötü plâka yönetimidir. Öncelikle buradaki kötü plaka yönetimine çözüm üretilmesi gerekir. Bu da İBB tarafından ücret karşılığında verilecek yetki belgesi ve sertifikasyon ile denetim yapılabilir. Amaç Şoför haklarının korunması ise işe ilk buradan başlanmalıdır…. Yeni 5000 plakanın bir firmaya 3 vardiya olarak verildiğinde bu taksimetre ücretleri ile  değişen sadece otocenter yerine ihaleyi alan firma olacak şoförün ekonomik şartları değişmeyecektir. Bu durumda ihaleye alan firma siyasi baskı ile yapabilirse taksimetre ücretlerini artıracak eğer başarırsa bunun faturası halka çıkacak, yapılamadığında ise eğer kurulursa sendika vasıtasıyla grev ile (çok zor bir olasılık) sistemi kilitleyip hem ibb yi hem vatandaşı zor durumda bırakacaktır. Ancak Grev , toplu sözleşme yapabilme veya taksimetre ücretlerinin artışı asla zannolunan ya da vaat edildiği gibi olamayacak ve şoför adeta asgari ücrete direksiyon köleliğine tâlim edecektir. Zira bu sistemi savunanların dillerinden düşürmedikleri Londra, Singapur, Dubai’deki taksi sistemindeki taksimetre ücretlerini hiç söylemiyorlar oradaki araç ve yakıt ücretlerini ya da randevu ile çalıştıklarından ya da grev haklarından hiç bahsetmiyorlar.5000 yeni plaka ihalesi mevcut iş potansiyeli değişmeyeceğinden hali hazırdaki şoförler için gelir kaybının derinleşmesi hatta işşiz kalmasıyla neticelenecektir . Sözde yeni sistemde mevcut şoförlerin ekserisi işe alınmayacağını tahmin etmek de kehanet olmayacaktır…Sonuçta; günün sonunda ortada çökmüş bir ‘Enkaz’ taksi sistemi kalacaktır.

3- “Şoför dostu “geçinen ya da şoför haklarını savunduğunu iddia edenler artık tüm dünyada tescillenen global sömürge aygıtı işçi düşmanı malum aplikasyona karşı olmaları gerekirken onlarla geçmişte iş tutması ve halâ sıkılmadan savunmaları da izâha muhtaç olarak hafızalarımızda…… Oysa global korsana karşı bunlar işçi haklarını hiçbir zaman savunmadılar sadece kısa süreli göz boyama tatlı kârları düşündüler ..Gerçek şoför dostları olsalardı saatlik kiralama (M… , Y… benzeri vb) adı altında taksinin işlerini çalan ve rekabet gücünü zayıflatan sistemlerle ile de mücadele etmeleri gerekirdi kanısındayız .Şoför dostu demek ‘şoförün hakkını savunmak ‘ ise onları bir firmaya işçi yapmak değildir tam tersi ihale yapılmasını ve şoföre verilmesini istemek olmalıydı.

4-Şoför kardeşlerimizle el eleyiz zira plaka sahibi olan olmayan hepimiz şoförüz ve direksiyon köleliği ile taşeronlaşmaya birlikte mücadeleye varız. İsteyen “4a ” ile sigortalı isteyen şoföre özel güçlendirilmiş “4b” ile kendi namına çalışabilmeli ve herkes haklarını sonuna kadar alabilmeli.

5-Son olarak; bu ihtiyaç dışı 5000 plakayı bir tek firmaya muhtemelen ihalesiz hukuksuzca verilmesini savunan sözde şoför dostları yada sendika baronu olma heveslilerine sormak lazım bu 5000 plakayı alacak firmada patron ya da patronlar sendikaya izin verecek mi ? Ya da İBB bunu kabul edecek mi ? Zira bunlar asla İBB ‘nin işçisi olmayacaklar ve özel sekörde “sendikalaşma “oranı yüzde 5 in altında iken bu pek mümkün olmadığını hatırlatalım ….Eeee peki sevgili şoför kardeşim !! Grev ve Toplu sözleşme hakkın olmayacaksa ne anladık biz bu işten ? Acaba bu borazanlığın arka planında başka kirli ilişkiler mi var ? Yada kişisel
nevrotik husûmetler olsa gerek……..

Sevgi ve muhabbetle kalın huzurunuz daim olsun…….

Mevlâm görelim neyler… neylerse güzel eyler …

TAKSİ ESNAFI

YASİN KALENDER